Vlak voor Kerstmis speelt het ensemble Cantar d’Affetto ‘Fare la Nina Na’ in de sfeervolle Woudkapel. Dit vertelconcert verkent kerstmuziek uit het 17e‑eeuwse Italië, met wiegeliederen rond de geboorte van Christus en muzikale verbeeldingen van de kerststal. Het ensemble vertelt bij het spel meer over deze Italiaanse kersttradities.
In de 17e eeuw schreven componisten Italiaanstalige liederen en motetten waarin de scènes rond de geboorte van Christus muzikaal werden uitgebeeld: de herders, de engelen – en vooral het intieme tafereel van Jezus in de kribbe. Met name de tedere relatie tussen Maria en haar pasgeboren kind, bezongen in wiegeliederen, sprak tot de verbeelding.
Een tweede grote kersttraditie in Italië is de kerststal – il presepe – in Italië al sinds de 13e eeuw bekend en door de eeuwen heen steeds populairder geworden.
Een kerstconcert in 17e-eeuwse sferen
In dit vertelconcert neemt Cantar d’Affetto je mee naar de kersttijd in het 17e‑eeuwse Italië. Twee typisch Italiaanse kersttradities komen al spelend tot leven: liederen voor Jezus in de wieg en de kerststal als muzikale vertelling. Zo ontvouwt zich stap voor stap een sfeervolle kerststal in klank. We luisteren naar muziek van Monteverdi, Barbara Strozzi en Francesca Caccini.
Italiaanse vrouwenstemmen in de muziek
Strozzi en Caccini hadden zeer verschillende carrières. Strozzi speelde vooral voor intimi, in academies en in de kringen van haar vader. Caccini componeerde voor de Medici-familie. Zij maakte een waaier aan muziekstijlen: van theater tot kamermuziek, tot kerkliederen. Zij werkte ook samen met diverse andere vrouwen. Of ze elkaar en Monteverdi hebben ontmoet, is niet direct duidelijk. Caccini is wel geportretteerd door Bernardo Strozzi, net als Monteverdi.
Barbara Strozzi (Venetië, 1619 – Padua 1677) was een Italiaans componiste en zangeres. Ze was de natuurlijke dochter van de dichter en librettist Giulio Strozzi, een man die voor een aanzienlijke vrijheid zorgde. Ze kon zich als componiste laten gelden, waar andere vrouwen zich verborgen achter een mannelijk pseudoniem. Haar grotendeels wereldlijke muziek kon in druk verschijnen, zodat ze haar huishouden (in elk geval deels) zelf kon bekostigen. Als ongehuwde moeder was dat een ongekende luxe.
Francesca Caccini (Florence, 1587 – +/-1641) was een Italiaanse componiste, zangeres en dichteres. Ze speelde onder meer luit en was muzieklerares. Als dochter van Giulio Caccini wordt ze tot de vroege barok gerekend. Zij was waarschijnlijk de meest invloedrijke vrouwelijke componist sinds Hildegard van Bingen en zou dat tot in de negentiende eeuw blijven.
(Bron: wikipedia, ‘Barbara Strozzi in context’ – Cambridge University Press 2026)
Intieme muziek door keuze van de instrumenten
De musici zingen en spelen het virginaal en de blokfluit, instrumenten met een lange geschiedenis. Het virginaal is samen met het spinet de vroegste en eenvoudigste vorm van het klavecimbel. In tegenstelling tot het klassieke klavecimbel liggen de snaren haaks op de toetsen. Hierin komt het virginaal overeen met het spinet (dit heeft een driehoekige vorm). Bij het virginaal worden de snaren aan het einde getokkeld. In de 16e eeuw werd de term virginaal ook in ruimere zin gebruikt voor verschillende soorten klavecimbels.
Fluiten in het algemeen behoren tot de oudste muziekinstrumenten en werden al in de prehistorie aangetroffen. Op de blokfluit wordt voornamelijk barokmuziek gespeeld, maar er is ook veel oudere muziek en veel moderne muziek voor dit instrument geschreven. Dit instrument klinkt vaak solo of met piano- of klavecimbelbegeleiding.
Kerstconcert door internationale musici
Het ensemble Cantar d’Affetto (‘zingen vanuit het hart’) houdt zich bezig met de uitvoering van Italiaanse en door Italië beïnvloede Duitse muziek uit de late 16e en vroege 17e eeuw. De musici proberen op basis van historische teksten en traktaten uit die tijd een mogelijke uitvoeringspraktijk terug te vinden die recht doet aan deze muziek. Hierbij zijn met name de verbinding tussen tekst en muziek, affecten en emoties voor hen van groot belang.
Cantar d’Affetto
Tanja Obalski, sopraan
Sascha Mommertz, blokfluit
Marijn Slappendel, virginaal
De musici brengen een waaier aan ervaring en interesses mee:
Tanja Obalski (sopraan) studeerde dwarsfluit in Hamburg; daarna solozang aan het Conservatorium van Amsterdam. Ze specialiseerde zich in historische uitvoeringspraktijk en barokzang. Naast haar baan als eerste sopraan bij het Groot Omroepkoor verdiept ze zich in de historische uitvoeringspraktijk van muziek voor 1800, in het bijzonder met muziek rond 1600, en geeft hiermee concerten en coachings.
Sascha Mommertz studeerde Muziek aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Daarna behaalde hij zijn diploma bij de faculteit Muziek van de HKU. Als blokfluitist is hij actief als solist, kamermusicus en orkestmusicus in ensembles en orkesten. Momenteel is hij o.a. werkzaam als docent blokfluit, traverso, geeft hij lezingen en masterclasses en coacht hij ensembles.
Marijn Slappendel studeerde Orgel, Kerkelijk Orgelspel en Koordirectie aan de HKU en het Nederlands Instituut voor Kerkmuziek, en klavecimbel en Basso Continuo aan het Conservatorium van Amsterdam. Hij werkt als cantor-organist in Culemborg, met jaarlijkse hoogtepunten de Johannes Passion (Bach) en het Requiem (Mozart, Fauré, Gilles). Ook werkt hij als continuospeler en doceert orgel, piano en klavecimbel en hij is orgelmaker bij Elbertse & Van Vulpen.
Concertreeks ‘Van Hera tot Hildegard’
Het derde seizoen van de Woudkapelconcerten biedt -behalve een grote diversiteit- een nieuwe bijzondere lijn: de kracht van de vrouwelijke stem. De overige concerten vind je hier.